Türkçe Konu Anlatımı – Adlar ( İSİMLER ) Konu Anlatımı

Anasayfa > Türkçe Dersleri > Türkçe Konu Anlatımı – Adlar ( İSİMLER ) Konu Anlatımı

AD (İSİM )

  • Evrendeki canlı, cansız tüm varlıkları, nesneleri, duygu ve düşünceleri, kavramları, olay ve olguları gösteren; bunların dildeki karşılığı olan sözcüklere tür yönünden ad diyoruz.

Adları çeşitli yönleriyle ayrıntılı olarak inceleyelim.

 

I- VARLIKLARA VERİLİŞİNE GÖRE ADLAR:

a) Özel Adlar: Her yönüyle bir benzen bulunmayan, tek bir varlığın karşılığı olan adlardır.

Bütün özel adlar büyük harfle başlar ve özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle gösterilir.

 

Şunlar özel adlardır:

 

1-   Kişi Ad ve Soyadları:

Mustafa Kemal Atatürk, Orhan Kemal…

 

2-   Hayvanlara Verilen Adlar:

Karabaş, Tüylü. Dertli, Kont, Çarli…

 

3-   Kıta Adları:

Avrupa, Asya…

 

4-   Ülke Adları:

Türkiye, Hindistan, İtalya…

 

5-   Ulus Adları:

Türk, İngiliz, Alman…

 

6-   Dil Adlan:

Türkçe, Bulgarca, Arapça…

 

7-   Din, Mezhep, Tarikat Adları:

Müslümanlık, Hıristiyanlık, Bektaşilik, Katolik…

 

8-   Gazete, Dergi, Yapıt, Anıt, Yapı Adları:

Cumhuriyet, Milliyet, Varlık. Aktüel, Tempo, Madenci Anıtı, Atatürk Anıtı, Atatürk Kültür Merkezi…

 

9-   Kurum ve Kuruluş Adları:

Türk Tarih Kurumu, Türkiye Taş Kömürü Kurumu, Algı Dershanesi…

 

10- İl, İlçe, Belde, Köy Adları:

Zonguldak, Ankara, Devrek, Kozlu, Bakacakkadı Beldesi, Bılık Köyü…

 

11-  Cadde,   Sokak,    Bulvar,    Alan,    Mahalle, Apartman Adları:

Cumhuriyet Alanı, Gazipaşa Caddesi, Uğur Mumcu Sok. Bozkurt Apartmanı…

 

12- Yıldız, Gezegen Adları:

Güneş, Dünya, Merkür, Neptün…

 

13-  Coğrafya ile İlgili Yer Adları: Çarşamba Ovası, Uzungöl Yaylası, Everest Tepesi, Seyhan Nehri…

 

14-  Bayram Adları. Özel Gün ve Hafta Adları:

Ramazan Bayramı, Zafer Bayramı, Anneler Günü, Dünya Barış Günü…

 

15- Tarihsel Olay, Çağ, Dönem Adları:

Kurtuluş Savaşı Mondros Ateşkesi, Çanakkale Savaşları, Tanzimat Fermanı, Cilalı Taş Devri…

 

DİKKAT: Özel adların yazımı ile ilgili olarak şunlara dikkat ediniz:

 

•      Özel adı oluşturan her bir sözcük büyük harfle başlar.

 

•      Özel adlara gelen saygı, unvan ve meslek adları

büyük harfle yazılır.

 

•      Özel adlardan türemiş sözcükler büyük harfle başlar ve yapım ekleri kesme işaretiyle gösterilmez.

 

ÖRNEK:

Atatürkçülük, Mevlevilik, Burdurlu…

 

•      Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle gösterilir.

 

ÖRNEK:

¶  İzmir’in kavakları, dökülür yaprakları.

¶  Akdeniz’in sıcak iklimi, Zonguldak’ta etkisini göstermeye başladı.

 

b)   Tür Adları:

Aynı türdeki varlıkları kavramları karşılayan adlardır.

 

ÖRNEK:

Pencere, duvar, emek, dost, barış, et, süt, etek, nar, insan, cetvel, teyze, dayı, sarı, el, altın, kedi, bencil, duygu, aşk, karanlık, ot iyi, güzel, çirkin…

 

II-VARLIKLARIN SAYISINA GÖRE ADLAR :

a)    Tekil Adlar:

Tek bir varlığı düşündüren, tek bir varlığın karşılığı olan adlardır.

 

ÖRNEK:

¶  Sigara sağlığa zararlıdır.

Tek bir varlık

¶  Uçağa binince içini bir korku sardı.

Tek                    tek         tek

b)    Çoğul Adlar:

Aynı türdeki birden çok varlığı karşılayan adlardır. Adların çoğullanması “-ler, -lar “ekleri ile yapılabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Çiçeklerrüzgârdan bir o yana bir bu yana yatıyordu.

¶  Evler sokaklar, şehirler bomboştu.

 

c)   Topluluk Adları:

Bu adlar biçim yönünden tekil, karşıladıkları varlıklar açısından çoğuldurlar.

 

ÖRNEK:

¶  Orman,

¶  Ordu,

¶  Bölük,

¶  Manga,

¶  Demet,

¶  Düzine,

¶  Kurul,

¶  Kurultay,

¶  Meclis,

¶  Toplum,

¶  Halk,

¶  Küme,

¶  Aile,

¶  Koro,

¶  Heyet,

¶  Sürü…

 

III- VARLIKLARIN OLUŞUNA GÖRE ADLAR :

 

İki bölümde incelenebilir.

 

a)    Somut Adlar:

Beş duyu organından biri veya birkaçıyla algılanabilen adlardır.

 

ÖRNEK:

Gözlük, bardak, ışık, buz, koku, sıcak…

 

 

b)    Soyut Adlar:

Beş duyu organıyla algılanamayan, insan zihninde karşılık bulan adlardır.

 

ÖRNEK:

Kin, öfke, sevgi, uyku, rüya, aşk, keder, Tanrı, melek, yüreklilik, dürüstlük, iyilik, kader, iblis, ruh, Cebrail, hayalet…

 

Not: Soyut adlar dinsel sözcükler dışında özel ad değildir.   Soyut adları bir varlığı karşılayacak şekilde kullanırsak özel ad olabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Bugünkü toplantıya Sevinç de katılamaz.

¶  Derdimize ancak Rüya Hanım derman olabilir.

 

IV- VARLIKLARIN ANLAMINA GÖRE ADLAR :

 

a)    Tek Anlamlı Adlar:

Bulunduğu cümledeki anlamına bağlı olarak yeni yeni anlamlar kazanmayan her türlü cümlede aynı anlamda kullanılan adlardır.

 

Özellikle terimler tek anlamlı adlardır.

 

ÖRNEK:

¶  Sıvı,

¶  Tuş,

¶  Uyak,

¶  Aliterasyon,

¶  Radyasyon,

¶  Bayır,

¶  Varsayım,

¶  Başvuru,

¶  Akarsu…

 

b)    Çok Anlamlı Adlar:

Cümledeki kullanımına bağlı olarak başka anlamlar kazanabilen, gerçek, yan ya da mecaz anlamlarda kullanılabilen adlardır

 

ÖRNEK:

¶  Onunla aramdaki tüm bağları kopardım.

¶  Bize ayak bağı oluyordu.

¶  Ayakkabının bağı çözülmüş.

 

c)   Sözlük Anlamını Düşündürmeyen Adlar:

Özel adlar sözlük anlamlarını düşündürmezler.

 

ÖRNEK:

¶  Çağrı,

¶  Kıymet,

¶  Sonat, Erol,

¶  Nurtaç,

¶  Çağdaş,

¶  Sunay,

 

 

V- YAPISINA GÖRE ADLAR

Yapısına göre adları üç bölümde inceleyebiliriz.

 

a)    Basit Adlar:

Herhangi bir yapım eki almamış veya başka bir sözcükle birleşerek yeni anlamlı bir sözcük oluşturmamış adlardır.

 

ÖRNEK:

Masa, kağıt, insan, ot, ağaç, ayak, el, baş, bardak, su, çay, ok, amaç, gü!…

 

b) Türemiş Adlar:

Eylem ya da ad köklerinden bir yapım eki alarak oluşmuş adlardır.

 

ÖRNEK: Dilek, durak, çıkrık, çağdaş, yoksul…

 

 

 

c) Bileşik Adlar:

En az iki sözcüğün tek bir varlığı karşılamak amacıyla bir araya gelmiş biçimidir.

 

ÖRNEK:

¶  Beşiktaş, Güneydoğu, Karadeniz, Uludağ…

¶  Pazartesi, kaynana, sütlaç, nasıl…

¶  Aslanağzı, kazayağı, kuşburnu, keçisakalı…

¶  Büyükayı, Küçükayı, Samanyolu, Küçükaslan…

¶  Biraz, hiçbir, birtakım, herhangi, birkaç…

 

Bitişik yazılan birleşik sözcükler üç yolla oluşur:

 

1.  Anlam Kayması Yoluyla

Sözcüklerden biri ya da ikisi birden gerçek anlamını yitirir. Ortaya çıkan sözcük yeni bir anlam kazanır.

 

  1. a.     Birinci sözcük anlamını yitirebilir:

ÖRNEK:

¶  Ketenhelva,

¶  Ateşböceği,

¶  Adamotu,

¶  Sıkıyönetim…

 

  1. b.     İkinci sözcük anlamını yitirebilir:

ÖRNEK:

¶  Yeryüzü,

¶  Öğleüzeri,

¶  Gökyüzü,

¶  Olağanüstü…

 

  1. İki sözcük de anlamını yitirebilir:

ÖRNEK:

¶  Denizaltı (araç)

¶  Suçiçeği (hastalık)

¶  Balıksırtı (desen)

¶  Hanımeli (çiçek)

¶  Birdenbire (aniden)

¶  Vurdumduymaz(umursamaz)

¶  Beşiktaş (semt adı)

¶  İmambayıldı (yemek adı)

 

Not: “Birleşik” sözcüğü, dilbilgisi terimlerinde “bileşik” biçiminde de kullanılmaktadır. Kavram olarak iki kullanım arasında fark yoktur.

 

2.  Ses Değişimi Yoluyla

Birleşik sözcüğü oluşturan öğelerden birinde ses düşmesi meydana gelir:

 

ÖRNEK:

¶  Kayın + ana        => kaynana

¶  Cuma + ertesi     => cumartesi

¶  Ne + asıl               => nasıl

¶  Ne + için              => niçin

¶  Kahve + altı         => kahvaltı

¶  Çörek + otu         => çöreotu

¶  Biri + biri               => birbiri

 

3. Tür Değişimi Yoluyla

Bu birleşik sözcüklerde yer alan eylem soylu sözcük ya da sözcükler, ad soylu sözcüklerin görevini üstlenir:

ÖRNEK:

¶  Yurt + sever   => yurtsever kişi

ad    eylem               sıfat

¶  Gece + kondu => gecekondu

ad     eylem              ad

¶  Kaptı + kaçtı    => kaptıkaçtı

eylem    eylem              ad

¶  Bilir +   kişilik  => bilirkişilik

eylem     ad             ad

 

Biçimlerine (Kuruluşlarına) Göre Birleşik Sözcükler

a.    Ad tamlaması biçiminde oluşanlar:

 

ÖRNEK:

¶  Yurtbaşı,

¶  Yavruağzı,

¶   İnsanoğlu,

¶  Bilinçaltı…

 

b.    Sıfat tamlaması biçiminde oluşanlar:

 

ÖRNEK:

¶  Kocatepe,

¶  Sivrisinek,

¶  Hanımanne,

¶  Kızılırmak…

 

  1. c.      İkileme biçiminde oluşanlar:

 

ÖRNEK:

¶  Kaçgöç,

¶   Fısfıs,

¶  Dırdır,

¶  Çıtçıt…

 

 

  1. d.     Cümle (isim + fiil) biçiminde oluşanlar:

ÖRNEK:

¶  İmambayıldı,

¶  Külbastı,

¶  Serdengeçti,

¶  Albeni…

 

ADLARDA KÜÇÜLTME

Adlara “-cik,     -cek,    -ceğîz”    eklen getirilerek küçültme yapılır.

 

ÖRNEK:

Adacık, kutucuk, kitapçık…

Bu ekler küçültme anlamının dışında eklendiği ada acıma, sevgi, şefkat anlamları da katar.

 

ÖRNEK:

¶  Yavrucağız kuru ekmekle karnını doyurmaya çalışıyordu. (Acıma)

¶  Bu heykelcik müzemize dün geldi. (Küçültme)

¶  Kuzucuğum, seni ne kadar özlemişim, gel de bir sarılayım. ( Sevgi, şefkat)

¶  İki göz bir evciğimiz olsaydı yeterdi. (Küçültme)

 

UYARI: -cik, -cak eki kalıcı ad yapabilir bunu küçültme ekiyle karıştırmamak gerekir.

 

ÖRNEK:

¶  Bademcik,

¶  Arpacık,

¶  Gelincik,

¶  Maymuncuk,

¶  Tomurcuk,

¶  Salıncak,

¶  Oyuncak…

 

ADLARIN DURUM EKLERİYLE ÇEKİMİ

  • Adlar bir cümle içinde bir başka ad, bir eylem, bir edat ile biçim ve anlam ilişkisine girebilir. Bu ilişkiyi kurarken eksiz olabildiği gibi ek de alabilir.
  • Adların eylem, edat ya da bir başka ad ile ilişki kurmasını sağlayan eklere ad durum ekleridenir.
  • Ad durum ekleri ile çekime giren adlar cümlede nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümleci görevi üstlenebilir

 

Adin durumları ve ekleri şunlardır:

 

A-   GÖSTERME DURUMU :

Belirtme durumu da denilir. Bu durumla çekimlenen ad cümlede belirtili nesne görevini üstlenir.

 

ÖRNEK:

¶  Satıcı paketler-i çantaya yerleştirdi.

¶  Evler-i iki günde temizler, yıkarız.

 

UYARI: Ad durum ekini iyelik eki ve yapım ekleri ile karıştırmayınız.

 

B-  YÖNELME DURUMU: – e

Yaklaşma durumu da denir. Bu durumda çekimlenmiş ad cümlede yönelmeli dolaylı tümleç görevini üstlenir.

 

ÖRNEK:

¶  Olayın büyüdüğünü öğrenince Ankara’y-a gittim.

¶  Ban-a güvenmesi gerekmez miydi?

 

C-   BULUNMA (KALMA) DURUMU

Bu durumla çekimlenmiş ad, eylemin gerçekleştiği yeri gösterir ve cümlede dolaylı tümleç görevini üstlenir.

 

ÖRNEK:

¶  Bahçeler-de yetiştirdiğimiz sebzeleri şehirdeki manavlara satarız.

¶  Resimlerini gazete-de görmüştüm

 

D- ÇIKMA (AYRILMA) DURUMU:

Bu durumla çekimlenen adlar eylemin çıktığı, uzaklaştığı yeri gösterir ve cümlede çıkmalı dolaylı tümleç görevini üstlenir.

 

ÖRNEK:

¶  Çocuk-tan al haberi.

¶  Arabasın-dan çıkınca tanıdım onu.

 

NOT: Bu ek cümlede tamlayan eki görevinde de kullanılabilir.(Tamlananın çoktan seçme bildirdiği durumlarda)

 

ÖRNEK:

¶  Mahallemize getirilen çadırlar-dan bazı-ları

B.li Ad Tamlaması

kullanılmaz haldeydi.

¶  Evler-den bir kısmı anında yıkılmıştı.

B.li Ad Tamlaması

¶  Türk ekibindeki dağcılar-dan bazı-ları Ağrı’ya

B.li Ad Tamlaması

ilk kez çıkıyordu

 

AD TAMLAMALARI

  • İki adın bir araya gelerek oluşturduğu anlatım birliğine ad tamlaması diyoruz.
  • Bu adlardan birincisine “tamlayan” ikincisine “tamlanan” denir.

 

ÖRNEK:

Hayran oldum gözleri-n-in kara-s-ı-na.

Tamlayan     Tamlanan

Sınav sonuçlar-ı-nı aldığınız gün sizinle aynı mutluluğu

T.yan   T.nan

paylaşmak istiyoruz.

 

Not: Türkçede dört çeşit ad tamlaması vardır.

 

1-    BELİRTİLİ AD TAMLAMASI:

  • Tamlamanın tüm öğelerinin bulunduğu tamlamadır.

 

ÖRNEK:

¶  Ev-in  bahçe-s-i oldukça genişti.

T.yan  T.nan

¶  Espri-n-in güzelliğ-i          

T.yan       T.nan

¶  Hasta-n-ın durum-u

T.yan         T.nan

 

ÖZELLİKLER:

1-       Ad tamlamasını tamlayanı ile tamlananı arasına başka sözcükler girebilir.

 

ÖRNEK:

¶  Annesi-n-in babadan kalma ev-i

T.yan                                          T.nan

¶  Okuyucu-n-un dikkatini çeken anlatım-ı

T.yan                                              T.nan

¶  Duvar-ın çatlamış sıvalar-ı

T.yan                       T.nan

¶  Bu arabanın da modelini beğenmemişti

 

2-     Tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.

 

ÖRNEK:

¶  Artık çalmalıydı kapı-s-ı-kiracı-n-ın.

T.nan         T.yan

¶  Hesab-ı-nı vermesi gerekirdi kirayı

T.nan

Geciktirmesi-n-in.

T.yan

¶  Bitmeyecek senfoni-s-i yarınlara kalmalı

T.nan       

Aşkımız-ın.

T.yan

3-     Zamirlerle kurulan ad tamlamalarında olabilir zamir tamlayan ya da tamlanan görevinde.

 

ÖRNEK:

¶  Bu-n-un sözler-i,

T.yan       T.nan

¶  Sorular-ın birkaç

T.yan       T.nan

¶  Alacaklılar- ın bazı-s-ı,

T.yan       T.nan

¶  O-n-un direniş-i

T.yan       T.nan

 

4-     Adeylemler tamlayan ya da tamlanan olabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Konuşma-s-ı-n-ın anlam-ı var mıydı?

T.yan                   T.nan

¶  Politikacılar-ın  konuşma-s-ı

T.yan                 T.nan

 

5-     Tamlayan ekinin yerine -den durum eki kullanılabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Konuşmacılar-dan  bazılar-ı,

T.yan                         T.nan

¶  Dinleyiciler-den  bir bölüm-ü

T.yan                    T.nan

 

6-     Kişi zamirinin tamlayan eki olması durumunda ortaya çıkacak ekleri şöyle gösterebiliriz:

 

ÖRNEK:

¶  Ben-im                    söz-üm

¶  Sen-in                     söz-ün

¶  O-n-un                     söz-ü

¶  Biz-im                     söz-ümüz

¶  Siz-in                       söz-ünüz

¶  Onlar-ın                   söz-leri

 

7-   Bir tamlamada tamlayan ya da tamlanan birden fazla olabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Oyuncu-n-un jestler-i, mimikler-i, ses-i

T.yan                       T.nanlar

¶  Adam-ın  konuşma-s-ı, hareketler-i

T.yan                     T.nanlar

¶  Bu yollar-ın taş-ı, toprağ-ı

T.yan         T.nanlar

¶  Minnoş-un zıplama-s-ı-nı, miyavlama-s-ı-

T.yan                       T.nanlar

 

8-  Tamlamanın tamlayanı ya da tamlananı sıfat tamlaması kuruluşunda olabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Bu kuruluş-un ürünler-i her zaman güvenlidir.

T.yan               T.nan

¶  İki serseri-n-in  saçma sapan sözler-i

T.yan                     T.nan

¶  Firmamız-ın en yeni ürünler-i-ni kapınıza

T.yan               T.nan

getirdik.

 

9-    Tamlayan ya da tamlanan düştüğünde tamlama özelliği ortadan kalkar.

 

ÖRNEK:

¶  Duvardaki tablo İbrahim Çallı’n-ın-mış.( tablo-s-u )

 

¶  Yanıtlar-ın-ı beğenmedim, (sen-in )

 

¶  Ses-i-ni kasete almıştık. (Osman’ın)

 

BELİRTİLİ AD TAMLAMALARINDA ANLAM ÖZELLİKLERİ

•     Tamlayan tamlananın kime neye ait olduğunu gösterir.

 

ÖRNEK:

¶  Karadeniz’in iklim-i, ( İlim Karadeniz’e )

T.yan           T.nan

¶  Öğrenci-n-in başarı-s-ı ( Başarı öğrenciye )

T.yan               T.nan

¶  Sanatçı-n-ın koruma-s-ı,( Koruma sanatçıya )

T.yan               T.nan

¶  Dilaver’in yazgı-s-ı, ( Yazgı Dilaver’e )

T.yan       T.nan

 

•     Tamlanan tamlayanın niteliğini bildirebilir.

 

ÖRNEK:

¶  Yemeğ-in salçalı-s-ı,

T.yan               T.nan

¶  Arkadaş-ın has-ı,

T.yan               T.nan

 

¶  Renkler-in kırmızı-s-ı,

T.yan        T.nan

¶  Tatlı-n-ın kremalı-s-ı.

T.yan       T.nan

 

II- BELİRTİSİZ AD TAMLAMASI:

  • Tamlayan sözcüğün ek almadığı tamlama türüdür.

 

ÖRNEK:

¶  Kızartma tava-s-ı,

T.yan       T.nan

¶  Keten helva-s-ı,

T.yan   T.nan

¶  Yaprak dolma-s-ı,

T.yan    T.nan

 

ÖZELLİKLER:

1-  Belirtisiz ad tamlamalarında tamlayan genel anlam taşır, bu durumda bir belirsizlik söz konusudur. Eğer tamlayanda kesinlik söz konusu olursa tamlama belirtili ad tamlamasına dönüşebilir.

 

ÖRNEK:

¶  Çöp torba-s-ı,

T.yan   T.nan

¶  Asma yaprağ-ı,

T.yan    T.nan

¶  Şiir çeviri-s-i,

T.yan T.nan

¶  Çöp-ün torba-s-ı,

T.yan      T.nan

¶  Asma-n-ın yaprağ-ı,

T.yan         T.nan

¶  Şiir-in çeviri-s-i

T.yan  T.nan

 

2-     Belirtisiz ad tamlamasında tamlayan bir belirginlik, bir kesinlik taşımazsa tamlama belirtili ad tamlamasına dönüştürülemez.

 

ÖRNEK:

¶  Halk edebiyat-ı,

T.yan    T.nan

¶  Püf noktas-ı,

T.yan  T.nan

¶  Ana kucağ-ı,

T.yan  T.nan

¶  Asker ocağ-ı,

T.yan  T.nan

¶  1999 yaz-ı,

T.yanT.nan

 

3-     Bu tamlamada tamlayanla tamlanan ilişkisi çok güçlüdür. Bu nedenle sıfat, tamlamayı bir bütün olarak niteler.

 

ÖRNEK:

¶  İşlemeli mücevher kutu-s-u.

T.yan               T.nan

¶  Süslü vitrin cam-ı,

T.yan     T.nan

¶  Kırmızı kadın manto-s-u

T.yan               T.nan

 

4-     Tamlayan ile tamlanan arasına başka sözcükler giremez. ( Sıfat özellikle tamlananı niteleyecekse araya girebilir.)

 

ÖRNEK:

¶  Devlet eski bakan-ı,

T.yan        T.nan

¶  Makine yüksek mühendis-i,

T.yan               T.nan

 

5-     Belirtisiz ad tamlamalarında zamirler tamlayan ya da tamlanan olamaz.

 

BELİRTİSİZ AD TAMLAMASINDA ANLAM ÖZELLİKLERİ

1- Tamlayan tamlananın yapılmasında kullanılan maddeyi gösterir.

 

ÖRNEK:

¶  Dut pekmez-i,

T.yan  T.nan

¶  Patates püre-s-i,

T.yan     T.nan

¶  Çilek reçel-i

T.yan T.nan

¶  Zeytin ezme-s-i,

T.yan   T.nan

¶  Biber dolma-s-ı

T.yan  T.nan

 

2-Tamlayan tamlananın türünü gösterir.

 

ÖRNEK:

¶  Kum havuz-u,

T.yan   T.nan

¶  İğde ağac-ı,

T.yan  T.nan

¶  Balık lokanta-s-ı,

T.yan     T.nan

¶  Çocuk yuva-s-ı

T.yan    T.nan

 

3- Tamlayan tamlananın nedenini gösterir.

 

ÖRNEK:

¶  Sel baskını,

T.yan T.nan

¶  Terör korkusu,

T.yan   T.nan

¶  Yangın felaketi,

T.yan    T.nan

 

4- Tamlayan tamlananın neye ait ya da neyle ilgili olduğunu gösterir.

 

ÖRNEK:

¶  Boyun bağı,

T.yan   T.nan

¶  Bayan şemsiyesi,

T.yan     T.nan

¶  Çöp kamyonu,

T.yan    T.nan

¶  İş eldiveni

T.yan T.nan

 

5- Tamlayan tamlananın neye benzediğini anlatabilir.

 

 

ÖRNEK:

¶  Kol böreğ-i,

T.yanT.nan

¶  Pamuk şeker-i,

T.yan    T.nan

¶  Kalkan balığ-ı,

T.yan     T.nan

 

6- Tamlayan tamlananın nerede yetiştiğini, nereye ait olduğunu anlatır

 

ÖRNEK:

¶  Ankara keçi-s-i,

T.yan   T.nan

¶  Van kedisi,

T.yan  T.nan

¶  Amasya elma-s-ı,

T.yan      T.nan

¶  Kayseri pastırma-s-ı,

T.yan     T.nan

¶  Diyarbakır karpuz-u,

T.yan         T.nan

¶  Tekirdağ köfte-s-i

T.yan      T.nan

 

7- Tamlamada kişi adı tamlayan olduğunda kişiyle ilgili yapıt, buluş gibi anlamlar bildirir.

 

ÖRNEK:

¶  Arşimet Kanun-u,

T.yan    T.nan

¶  Pisagor Teorem-i

T.yan    T.nan

 

III- TAKISIZ AD TAMLAMASI

  • Hem tamlayanın hem de tamlananın ek almadığı tamlama çeşididir.
  • Takısız tamlamada tamlayan tamlananın neden yapıldığını veya neye benzediğini bildirir.

1-  Neyin neden yapıldığını gösterir.

 

ÖRNEK:

¶  Yün kazak,

T.yan   T.nan

¶  Demir kapı,

T.yan  T.nan

¶  Pamuk kumaş,

T.yan     T.nan

¶  Gümüş şamdan,

T.yan      T.nan

¶  Altın küpe,

T.yan  T.nan

¶  Tahta masa

T.yan  T.nan

 

2-  Neyin neye benzediğini gösterir.

 

ÖRNEK:

¶  Elma yanak,

T.yan  T.nan

¶  Kiraz dudak,

T.yan T.nan

¶  Servi bey,

T.yan T.nan

¶  İnci diş,

T.yanT.nan

 

IV- ZİNCİRLEME AD TAMLAMASI

  • Birbirine bağlanmış en az üç adın bir araya gelerek oluşturduğu tamlamadır.
  • Bir başka deyişle tamlayanı ya da tamlananının kendi içinde ad tamlaması olan ad tamlaması türüdür.

 

ÖRNEK:

¶  Bahçe kapı-s-ı-n-ın gıcırtı-s-ı,

T.yan                       T.nan

¶  Elif-in dersler-i-n-in gidiş-i,

T.yan                      T.nan

 

v Kuruluşuna göre zincirleme ad tamlamalarını şöyle sıralayabiliriz:

1-    Tamlayan bir ad tamlaması olabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Okul bahçe-s-i-n-in temizliğ-i

¶  Tamlayan                  Tamlanan

¶  Market-in ön-ü-n-ün görünüş

¶  Tamlayan                  Tamlanan

¶  Algı Dershane-s-i’n-in eğitim-i

¶  Tamlayan                     Tamlanan

¶  Kitaplığ-ıs raflar-ı-n-ın uzunluğ-u

¶  Tamlayan                     Tamlanan

 

2-   Tamlayan ad, tamlanan ad tamlaması kuruluşunda olabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Dershane-n-in başarı grafiğ-i

Tamlayan               Tamlanan

¶  Andaç’ın okul çanta-s-ı

Tamlayan    Tamlanan

¶  Çocuğ-un ev ödev-i

Tamlayan       Tamlanan

¶  Komşu-n-un bakır kazan-ı

Tamlayan          Tamlanan

 

3-     Tamlayan da tamlanan da ad tamlaması kuruluşunda olabilir.

 

ÖRNEK:

¶  Kooperatif binalar-ı-n-ın çevre düzenleme-si

Tamlayan                                     Tamlanan

¶  Bahçe kapı-s-ı-n-ın reng-i-n-in ton-u

Tamlayan                           Tamlanan

¶  Test kitaplar-ı-n-ın soru kalite-s-i,

Tamlayan                       Tamlanan

¶  Kent-in su şebeke-s-i-n-in onarım-ı,

Tamlayan                                        Tamlanan

¶  Maden işçiler-i-n-in çalışma koşullar

Tamlayan                            Tamlanan

 

Karma tamlama ile zincirleme ad tamlaması

birbirine karıştırılmamalıdır.

 

ÖRNEK:

¶  Bu iş-in kötü sonuçlar

S.t.            S.t.

 

Tamlayan      Tamlanan

 

KARMA TAMLAMA

  • Ad tamlamasını oluşturan tamlayan ve tamlanan arasında bir sıfat tamlaması yer alması durumunda bu tamlamaya karma tamlama adı verilir.

 

ÖRNEK:

¶  Eski yıllar-ın güzelliğ-i

Tamlayan      Tamlanan

 

¶  Genç adam-ın güzel kıyafet-i

Tamlayan                Tamlanan

 

¶  İlk sorular-ın çözüm-ü

Tamlayan      Tamlanan

 

¶  Çocuğ-un minicik eller-i

Tamlayan      Tamlanan

 

¶  Sıcak yaz günler-i yerini kış-ın soğuk günler-i-ne

Tamlayan Tamlanan      Tamlayan  Tamlanan

 

bıraktı.

 

a-   Sıfat,   tamlamanın tamlananını niteleyebilir veya belirtebilir.

 

ÖRNEK:

¶  Parkın çirkin görüntüsü

Sıfat

¶  Aslanın tuhaf davranışları

Sıfat

¶  Sınavın bu bölümü

Sıfat

 

b-   Sıfat, tamlamanın tamlayanını niteleyebilir veya belirtebilir.

 

ÖRNEK:

¶  Eski evin sıvalan

Sıfat

¶  Karanlık odanın aydınlatılması

Sıfat

¶  Birkaç kendini bilmezin söyledikleri

Sıfat

 

c-   Sıfat, hem tamlayanı hem de tamlananı

niteleyebilir veya belirtebilir.

 

ÖRNEK:

¶  Eski köşkün pahalı onarım giderleri

Sıfat                Sıfat

I————I I————————1

Tamlayan          Tamlanan

 

d- Sıfat, tamlamanın bütününü niteleyebilir.

 

 

ÖRNEK:

¶  Güzel   ev yemekler-i,

Tamlayan   Tamlanan

¶  Yeni   hayvan masallar-ı

Tamlayan     Tamlanan

¶  Onarılan   tavuk kümesler-i

Tamlayan        Tamlanan

 

ÖRNEK:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, arasına sözcük ya da sözcükler girmiş bir isim tamlaması vardır?

A)  O kırmızı gülleri kimin için aldığını söylemedin.

B)  Öğrenciler,   fen derslerinin boş geçmesinden yakınıyorlar.

C)  Ankara’nın adını yeni duyduğum semtleri var.

D)  Yeni defterini bu kağıtla kaplamalısın.

E)  Türkçe kitabını yarın okula getirirsen iyi olur.

(1996 ÖSS)

 

 

Bir önceki videolu ekol hoca ders anlatımımız olan Ekol Hoca Konu Anlatım Sitelerine Yenisi Eklendi başlıklı dersimize de bakmanızı öneririz

  1. fvc olaylara at gözlüğü ile baktığın için sana saçma geliyor kardeşim aynen devam et. onu geçtim adamlar okadar uğraşmış insanlar birşeyler öğrensin diye ama nerde içimizdeki çürükler yüzünden hep geri planda kalmaya devam edicez.

  2. beylikdüzü evden eve nakliyat 06/09/2013

    bence harikulade olmuş tebrikler

  3. çok teşekkür ederim tüm hocalara tşkür ederim sağolun bu site çok güzel. he bu arada yorum yapan gerizekalı arkadaş asıl kendisi saçma

  4. Night boy 29/04/2013

    bunu km hazırladıysa o kişiye çok teşekkür ediyorum

  5. gerçekten çok iyi sağolun yardımcı olduğunuz için:)

  6. Çok iyi ya ! Yorum yapan arkadaş biraz beyinsiz sanırım yok yok çok beyinsiz emeğe saygı .

  7. fvc fgdgf 13/02/2013

    çok saçma bu kadar bok birşey görmedim